อินทรียภาวนาสูตร

ความเป็นผู้สำรวมอินทรีย์

พระพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ ป่าไผ่ นิคมกัชชังคา ได้ตรัส
กะพระอานนท์ ถึงการฝึกหัดสำรวมอินทรีย์ ๖ คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย
และใจ เมื่อกระทบอารมณ์ภายนอกแล้ว ควรจะปฏิบัติอย่างไร พอสรุปเป็น
ใจความได้ว่า
เมื่อตาเห็นรูป หูได้ยินเสียง จมูกได้กลิ่น ลิ้นได้ลิ้มรส กายได้
ถูกต้องสัมผัส และใจได้กระทบอารมณ์เกิดขึ้นแล้ว
เกิดความชอบใจ หรือไม่ชอบใจ ปรุงขึ้นในจิตแล้ว ยังหยาบอยู่
สิ่งที่ละเอียดคืออุเบกขา ความวางเฉยในอารมณ์เหล่านั้น มีอุเบกขาตั้งมั่น
ไม่ให้ความชอบหรือความชังเกิดขึ้นได้ เมื่อฝึกหัดได้เร็วฉับพลัน ก็จะตัด
อารมณ์นั้นๆ ได้ เหมือนคนตาดีกระพริบตา ฉะนั้น
นี่เป็นการเจริญอินทรีย์ ๖ ชนิดที่ไม่มีวิธีอื่นยิ่งกว่า ในวินัยของ
พระอริยะ
ในท้ายสูตร ทรงสอนให้ภิกษุปฏิบัติ เมื่อตาเห็นรูป หูได้ยินเสียง ...
แล้ว ให้รู้สึกอึดอัด เบื่อหน่ายในความชอบและความชัง ในอารมณ์นั้นๆ
ให้เห็นเป็นความสวยงาม และความปฏิกูล แล้ววางเฉยเสียอย่างมี
สติสัมปชัญญะ ท้ายสุดได้ตรัสว่า
"อานนท์ ! นั่นโคนไม้ นั่นเรือนว่าง เธอทั้งหลายจงเพ่งฌาน
อย่าได้ประมาท อย่าได้เป็นผู้เดือดร้อนใจในภายหลังเลย
นี้เป็นคำพร่ำสอนของเราแก่พวกเธอ" อินทรียภาวนาสูตร ๑๔/๔๖๕
http://www.larndham.net/cgi-bin/kratoo.pl/000538.htm